Wartość bezwzględna: odległość od zera

Moduł liczby to jej odległość od zera. Naucz się obliczać wyrażenia i rozwiązywać równania z modułem.

Matematyka na wypasieKlasa 8 + liceum

Ile kroków dzieli cię od domu? Nie ma znaczenia, czy idziesz w lewo, czy w prawo – liczba kroków jest zawsze dodatnia (albo zero). Tak działa wartość bezwzględna (moduł): mówi, jak daleko od zera leży liczba, bez względu na kierunek.

Definicja

|x|Wartość bezwzględna liczby x to jej odległość od zera na osi liczbowej. |5| = 5, |−5| = 5, |0| = 0. Wynik jest zawsze nieujemny.

Dla liczb nieujemnych moduł „nic nie robi”: |7| = 7. Dla liczb ujemnych moduł zmienia znak na plus: |−7| = 7. Dlatego wzór mówi: |x| = x dla x ≥ 0 oraz |x| = −x dla x < 0 (minus przed x ujemnym daje liczbę dodatnią).

Obliczanie wyrażeń z modułem

  1. Najpierw policz wnętrze modułu (to, co jest między kreskami).
  2. Potem zastosuj moduł: odrzuć znak minus.
  3. Dopiero na końcu wykonaj pozostałe działania.
Przykład 1|3 − 11| + |−4|. Wnętrze: 3 − 11 = −8, więc |−8| = 8. Drugi: |−4| = 4. Razem: 8 + 4 = 12.
Przykład 25 − |2 − 9|. Wnętrze: 2 − 9 = −7, moduł 7. Wynik: 5 − 7 = −2. (Moduł jest nieujemny, ale całe wyrażenie może być ujemne!)

Moduł jako odległość dwóch liczb

|a − b| to odległość między liczbami a i b na osi. Odległość między −3 a 5: |−3 − 5| = |−8| = 8. To samo, co |5 − (−3)| = 8.

Równanie |x − a| = b

Pytamy: które liczby leżą w odległości b od a? Zwykle są dwie: x = a + b oraz x = a − b.

Przykład 3|x − 4| = 3. Jeden punkt: 4 + 3 = 7. Drugi: 4 − 3 = 1. Rozwiązanie: x = 1 lub x = 7. Sprawdzenie: |7 − 4| = 3 ✔, |1 − 4| = |−3| = 3 ✔.

Uwaga na dwa wyjątki: |x| = 0 ma jedno rozwiązanie x = 0, a |x| = −2 nie ma rozwiązań, bo moduł nie może być ujemny.

Nierówności z modułem

Nierówność Znaczy Rozwiązanie
|x| < 3 odległość od 0 mniejsza niż 3 −3 < x < 3
|x| ≥ 3 odległość od 0 co najmniej 3 x ≤ −3 lub x ≥ 3
|x − 2| ≤ 5 odległość od 2 co najwyżej 5 −3 ≤ x ≤ 7
Przykład 4Ile liczb całkowitych spełnia |x| < 4? Są to −3, −2, −1, 0, 1, 2, 3 – razem 7 liczb. Wzór: 2 · 4 − 1 = 7.

Typowe błędy

  • „Wyjmowanie” minusa z modułu: |3 − 11| to nie 3 − 11 = −8 ani 11 − 3 bez pomyślenia – po prostu 8.
  • Szukanie tylko jednego rozwiązania równania |x − a| = b (zwykle są dwa).
  • Rozwiązywanie |x| = −3 – brak rozwiązań!
  • Mylenie |a| + |b| z |a + b| – to nie to samo (np. |3| + |−5| = 8, ale |3 + (−5)| = 2).

Zadania do samodzielnego rozwiązania

  1. Oblicz |−9| − |4 − 10|. (3)
  2. Rozwiąż |x − 1| = 5. (x = −4 lub x = 6)
  3. Ile liczb całkowitych spełnia |x| ≤ 2? (5)

Przećwicz: zadania z rozwiązaniami

Zadanie 1. Oblicz |2 − 7| · |−3| − |5 − 5|.

Pokaż rozwiązanie
|2 − 7| = |−5| = 5. |−3| = 3. |5 − 5| = |0| = 0. Wynik: 5 · 3 − 0 = 15.

Zadanie 2. Rozwiąż równanie |2x − 6| = 4.

Pokaż rozwiązanie
Wyrażenie w module może równać się 4 albo −4. Przypadek 1: 2x − 6 = 4, 2x = 10, x = 5. Przypadek 2: 2x − 6 = −4, 2x = 2, x = 1. Sprawdzenie: |10 − 6| = 4 ✔ oraz |2 − 6| = 4 ✔. x = 1 lub x = 5.

Zadanie 3. Rozwiąż nierówność |x − 3| < 2 i podaj wszystkie liczby całkowite.

Pokaż rozwiązanie
Liczby oddalone od 3 o mniej niż 2: od 1 do 5, bez końców: 1 < x < 5, czyli x ∈ (1, 5). Liczby całkowite: 2, 3, 4.

Zadanie 4. Na osi liczbowej punkt A leży w odległości 6 od punktu −1. Jakie może być położenie A?

Pokaż rozwiązanie
|A − (−1)| = 6, czyli |A + 1| = 6. A + 1 = 6 → A = 5; A + 1 = −6 → A = −7. A = 5 lub A = −7.

Zastosowania w życiu

Moduł mierzy „o ile się pomyliliśmy”, niezależnie od kierunku błędu. Jeśli termometr pokazuje 21° a prawdziwa temperatura to 19°, błąd wynosi |21 − 19| = 2°; jeśli pokazuje 17°, błąd to |17 − 19| = 2° – tak samo duży. Tak działają tolerancje w technice: element jest dobry, jeśli |wymiar − norma| ≤ 0,1 mm.

Dwie przydatne własności

Dla dowolnych liczb a i b: |a · b| = |a| · |b| (np. |−3 · 4| = 12 = 3 · 4) oraz |a + b| ≤ |a| + |b| (nierówność trójkąta: najkrótsza droga jest prosta; |−3 + 5| = 2 ≤ 3 + 5 = 8). Pierwsza pozwala „rozbić” moduł iloczynu, druga uczy, że sumy modułów nie wolno mylić z modułem sumy.

Zapamiętaj

  • |x| to odległość od zera; wynik jest zawsze ≥ 0.
  • |x − a| to odległość od liczby a.
  • |x| = b (b > 0) ma dwa rozwiązania: x = b lub x = −b; |x| < b to przedział (−b, b).
  • Najpierw licz to, co w środku modułu, potem odrzuć znak.

Moduł a pierwiastek

Ciekawe połączenie: √(x²) = |x|, a nie x. Dla x = −5: √25 = 5 = |−5|. Dlatego pierwiastek kwadratowy z kwadratu liczby daje jej wartość bezwzględną – zawsze nieujemną. To często sprawdzany „haczyk” na egzaminach.

Sprawdź się!

Zagraj w temacie

Komentarze

Dodaj komentarz

Komentarz pojawi się po zatwierdzeniu. Adres e-mail nie będzie widoczny. Nie podawaj danych osobowych dziecka.