Funkcja kwadratowa ma wzór f(x) = ax² + bx + c, gdzie a ≠ 0. Jej wykresem jest parabola. Żeby opisać wszystkie jej własności, wystarczy znać kilka liczb.
Cztery rzeczy, które trzeba policzyć
Wierzchołek W = (p, q)p = −b/(2a), q = f(p) = −Δ/(4a), gdzie Δ = b² − 4ac.
Oś symetrii: x = p.
Przecięcie z osią y: punkt (0, c).
Miejsca zerowe: gdy Δ > 0: x₁,₂ = (−b ± √Δ)/(2a), dla Δ = 0 jedno miejsce x = p, dla Δ < 0 brak.
Oś symetrii: x = p.
Przecięcie z osią y: punkt (0, c).
Miejsca zerowe: gdy Δ > 0: x₁,₂ = (−b ± √Δ)/(2a), dla Δ = 0 jedno miejsce x = p, dla Δ < 0 brak.
Znaczenie współczynnika a
- a > 0: ramiona w górę, w wierzchołku jest wartość najmniejsza q.
- a < 0: ramiona w dół, w wierzchołku jest wartość największa q.
- Im większe |a|, tym parabola „węższa”.
Monotoniczność i zbiór wartości
| a > 0 | a < 0 | |
|---|---|---|
| maleje | w (−∞; p⟩ | w ⟨p; +∞) |
| rośnie | w ⟨p; +∞) | w (−∞; p⟩ |
| zbiór wartości | ⟨q; +∞) | (−∞; q⟩ |
Trzy postacie wzoru
- Ogólna: ax² + bx + c.
- Kanoniczna: a(x − p)² + q, czyli widać wierzchołek.
- Iloczynowa: a(x − x₁)(x − x₂), czyli widać miejsca zerowe (gdy Δ ≥ 0).
Przykład: f(x) = x² − 4x + 3
- Δ = 16 − 12 = 4, więc są dwa miejsca zerowe: x₁ = (4 − 2)/2 = 1, x₂ = (4 + 2)/2 = 3.
- Wierzchołek: p = 2, q = 4 − 8 + 3 = −1, W = (2, −1).
- Oś symetrii: x = 2. Punkt przecięcia z osią y: (0, 3).
- Ramiona w górę: maleje w (−∞; 2⟩, rośnie w ⟨2; +∞), ZW = ⟨−1; +∞), wartość najmniejsza −1.
- Postać kanoniczna: (x − 2)² − 1, iloczynowa: (x − 1)(x − 3).
- f(x) < 0 dla x ∈ (1; 3) (wykres pod osią x).
Najczęstsze błędy
- Pomylenie p z q albo zły znak p (p = −b/2a, z minusem).
- Błędne wyznaczenie przedziałów monotoniczności (wierzchołek należy do obu).
- Policzenie Δ ze złym znakiem przy c ujemnym.
Sprawdź siebie
1. Dla f(x) = −2x² + 8x podaj wierzchołek, miejsca zerowe i zbiór wartości.
Pokaż rozwiązanie
p = 2, q = −8 + 16 = 8, W = (2, 8). Miejsca zerowe: −2x(x − 4) = 0, czyli 0 i 4. ZW = (−∞; 8⟩.
2. Znajdź najmniejszą wartość funkcji f(x) = x² + 6x + 5.
Pokaż rozwiązanie
p = −3, q = 9 − 18 + 5 = −4.
3. Dla f(x) = x² − 6x + 8 podaj miejsca zerowe, wierzchołek i zbiór wartości.
Pokaż rozwiązanie
Δ = 36 − 32 = 4, miejsca zerowe: (6 − 2)/2 = 2 i (6 + 2)/2 = 4. p = 3, q = 9 − 18 + 8 = −1, W = (3, −1). ZW = ⟨−1; +∞).
4. Dla jakich x funkcja f(x) = −x² + 4x − 3 przyjmuje wartości dodatnie?
Pokaż rozwiązanie
Δ = 16 − 12 = 4, miejsca zerowe: 1 i 3. Ramiona w dół (a < 0), więc f(x) > 0 między miejscami zerowymi: x ∈ (1; 3).
Zapamiętaj
- Wierzchołek (p, q), p = −b/2a. Oś symetrii x = p.
- Znak a decyduje o ramionach i o zbiorze wartości.
- Δ mówi o miejscach zerowych.
Powiązane: Równanie kwadratowe i delta, Miejsca zerowe i wierzchołek paraboli, Zbiór wartości funkcji.
Komentarze