Wycinek koła to „kawałek tortu”: część koła ograniczona dwoma promieniami i łukiem. Jego rozmiar zależy od kąta środkowego α przy środku koła.
Wycinek jako ułamek koła
Cały obrót ma 360°, więc wycinek z kątem α stanowi α/360 koła. Tę samą część stanowi jego łuk w całym okręgu.
Pole wycinkaP = α/360 · πr².
Długość łukul = α/360 · 2πr.
ZwiązekP = ½ · l · r.
Długość łukul = α/360 · 2πr.
ZwiązekP = ½ · l · r.
Przykład 1r = 6, α = 60°. α/360 = 1/6. Pole: 1/6 · 36π = 6π. Łuk: 1/6 · 12π = 2π. Sprawdzenie: ½ · 2π · 6 = 6π.
Półkole i ćwierćkole
- Półkole (α = 180°): pole = ½ · πr². Obwód = πr + 2r (łuk i średnica).
- Ćwierćkole (α = 90°): pole = ¼ · πr². Obwód = ½πr + 2r (łuk i dwa promienie).
Przykład 2Półkole o r = 4: pole = 8π, obwód = 4π + 8.
Przykład 3Ćwierćkole o r = 8: pole = 1/4 · 64π = 16π. Łuk 90° w okręgu r = 10: 1/4 · 20π = 5π.
Kąt z pola lub łuku
Jeśli znasz pole wycinka P i promień r, kąt wyznacz z proporcji: α = 360° · P / (πr²). Przykład: P = 12π, r = 6 daje α = 360° · 12π / 36π = 120°.
Najczęstsze błędy
- Pomylenie wzoru na pole (πr²) i obwód (2πr).
- Pominięcie promieni w obwodzie wycinka (łuk plus dwa promienie).
- Dzielenie przez 180 zamiast przez 360 dla pełnego koła.
Sprawdź siebie
1. Oblicz pole wycinka koła o r = 12 i α = 30°.
Pokaż rozwiązanie
30/360 · 144π = 12π.
2. Oblicz długość łuku wycinka o r = 9 i α = 120°.
Pokaż rozwiązanie
1/3 · 18π = 6π.
3. Oblicz obwód półkola o promieniu 5.
Pokaż rozwiązanie
5π + 10.
Zapamiętaj
- Wycinek to α/360 koła, jego łuk to α/360 okręgu.
- P = ½ · l · r.
Poćwicz w grze Półkole, ćwierćkole i wycinek.
Komentarze