Gdy mierzysz drzwi, możesz powiedzieć, że mają 2 m 5 cm. Gdy ważysz mąkę, mówisz 1 kg 250 g. Takie zapisy, w których jedna wielkość jest podana w dwóch jednostkach naraz, nazywamy wyrażeniami dwumianowanymi. Nazwa pochodzi stąd, że składają się z dwóch „nazw” jednostek.
Najważniejsze zamiany
| Większa jednostka | Mniejsza | Ile razy |
|---|---|---|
| 1 m | cm | 100 |
| 1 km | m | 1000 |
| 1 kg | g | 1000 |
| 1 zł | gr | 100 |
| 1 h | min | 60 |
Uwaga na minuty: jedna godzina ma 60 minut, a nie 100. To pułapka, w którą wpadają nawet dorośli.
Zamiana na mniejszą jednostkę
Pomnóż większą jednostkę przez przelicznik i dodaj resztę. Przykład: 5 m 64 cm. Pięć metrów to 5 · 100 = 500 cm, więc razem 500 + 64 = 564 cm. Przykład z masą: 6 kg 750 g to 6 · 1000 = 6000 g i jeszcze 750 g, czyli 6750 g.
Zamiana z powrotem na dwie jednostki
Teraz w drugą stronę: 564 cm. Dzielimy przez 100: 564 : 100 = 5 reszty 64, więc 5 m 64 cm. Reszta z dzielenia to mniejsza jednostka. Dla minut: 155 min : 60 = 2 reszty 35, czyli 2 h 35 min.
Dodawanie i odejmowanie
Najbezpieczniej zamienić oba zapisy na tę samą, mniejszą jednostkę, policzyć, a potem zamienić wynik z powrotem. Przykład: 4 m 85 cm + 6 m 15 cm. Mamy 485 cm + 615 cm = 1100 cm = 11 m. Można też liczyć osobno: metry z metrami, centymetry z centymetrami: 4 + 6 = 10 m i 85 + 15 = 100 cm. Ponieważ 100 cm to 1 m, wynik to 11 m.
Odejmowanie z pożyczaniem
Policz 3 km 200 m − 1 km 750 m. Mniejszych jednostek odjąć się nie da (200 < 750), więc „pożyczamy” jeden kilometr: 3 km 200 m = 2 km 1200 m. Teraz 2 km 1200 m − 1 km 750 m = 1 km 450 m. Albo po prostu: 3200 m − 1750 m = 1450 m.
Mnożenie i dzielenie przez liczbę
Zamień zapis na mniejszą jednostkę i mnóż lub dziel. 2 kg 250 g · 4: to 2250 g · 4 = 9000 g = 9 kg. Dzielenie: 6 km 250 m : 5 to 6250 m : 5 = 1250 m = 1 km 250 m. Przy dzieleniu sprawdź, czy dzielenie wychodzi bez reszty. Czasem trzeba najpierw wyrazić wynik w jeszcze mniejszej jednostce, np. 1 m : 4 = 100 cm : 4 = 25 cm.
Czas to szczególny przypadek
Przy godzinach i minutach przelicznik wynosi 60. Film trwa 1 h 45 min, a reklamy 20 min. Razem to 1 h 65 min, czyli po przeniesieniu 2 h 5 min. Jeśli zaczął się o 18:30, skończy się o 20:35. Przy czasie nigdy nie zapisuj „1 h 65 min” jako wyniku końcowego, bo minut jest za dużo.
Pieniądze: złotówki i grosze
Przy cenach działa ten sam sposób. 12 zł 50 gr to 1250 gr. Gdy kupisz rzeczy za 7 zł 80 gr i 3 zł 45 gr, zamieniasz na grosze: 780 + 345 = 1125 gr, czyli 11 zł 25 gr. Resztę z 20 zł po zakupie za 11 zł 25 gr liczysz tak: 2000 gr − 1125 gr = 875 gr, czyli 8 zł 75 gr. Przy pieniądzach zawsze zapisuj grosze dwiema cyframi: 5 gr to 0,05 zł, a 50 gr to 0,50 zł.
Porównywanie zapisów
Który zapis jest większy: 2 m 5 cm czy 250 cm? Zamień na tę samą jednostkę: 2 m 5 cm = 205 cm, a to mniej niż 250 cm. Gdy zapisy są w różnych jednostkach, zawsze najpierw je ujednolić, a dopiero potem porównywać. Tak samo robimy z masą (1 kg 50 g to 1050 g, a nie 150 g) i z czasem.
Najczęstsze błędy
- Użycie 100 zamiast 60 przy godzinach i minutach.
- Dodawanie metrów do centymetrów bez zamiany: 4 m 85 cm + 6 m 15 cm to nie 10 m 100 cm bez przeniesienia.
- Zapominanie o zerze: 1 m 5 cm to 105 cm, a nie 15 cm. Brakujące dziesiątki trzeba dopisać.
- Pozostawienie wyniku w niewygodnym zapisie, np. 1250 g zamiast 1 kg 250 g, gdy zadanie prosi o dwie jednostki.
Sprawdź siebie
1. Zamień 3 m 28 cm na centymetry.
Pokaż rozwiązanie
2. Oblicz 2 h 40 min + 1 h 35 min.
Pokaż rozwiązanie
3. Oblicz 5 kg 100 g − 2 kg 600 g.
Pokaż rozwiązanie
4. Oblicz 1 m 25 cm · 6.
Pokaż rozwiązanie
Zapamiętaj
- Zamieniaj na mniejszą jednostkę, licz, a potem wracaj do dwóch jednostek (reszta z dzielenia).
- Godzina ma 60 minut, a pozostałe pary mają 100 lub 1000.
- Gdy mniejszych jednostek jest za dużo, oddaj pełną jednostkę do większej.
Poćwicz w grze Wyrażenia dwumianowane.
Komentarze