Wyrażenia dwumianowane: jak liczyć na dwóch jednostkach

Jak zamieniać i liczyć na zapisach z dwiema jednostkami, takich jak 3 m 45 cm, 2 kg 250 g i 4 h 30 min: dodawanie, odejmowanie, mnożenie i dzielenie.

Pieniądze, czas i miaryKlasy 4–5

Gdy mierzysz drzwi, możesz powiedzieć, że mają 2 m 5 cm. Gdy ważysz mąkę, mówisz 1 kg 250 g. Takie zapisy, w których jedna wielkość jest podana w dwóch jednostkach naraz, nazywamy wyrażeniami dwumianowanymi. Nazwa pochodzi stąd, że składają się z dwóch „nazw” jednostek.

Najważniejsze zamiany

Większa jednostka Mniejsza Ile razy
1 m cm 100
1 km m 1000
1 kg g 1000
1 zł gr 100
1 h min 60

Uwaga na minuty: jedna godzina ma 60 minut, a nie 100. To pułapka, w którą wpadają nawet dorośli.

Zamiana na mniejszą jednostkę

Pomnóż większą jednostkę przez przelicznik i dodaj resztę. Przykład: 5 m 64 cm. Pięć metrów to 5 · 100 = 500 cm, więc razem 500 + 64 = 564 cm. Przykład z masą: 6 kg 750 g to 6 · 1000 = 6000 g i jeszcze 750 g, czyli 6750 g.

Zamiana z powrotem na dwie jednostki

Teraz w drugą stronę: 564 cm. Dzielimy przez 100: 564 : 100 = 5 reszty 64, więc 5 m 64 cm. Reszta z dzielenia to mniejsza jednostka. Dla minut: 155 min : 60 = 2 reszty 35, czyli 2 h 35 min.

Dodawanie i odejmowanie

Najbezpieczniej zamienić oba zapisy na tę samą, mniejszą jednostkę, policzyć, a potem zamienić wynik z powrotem. Przykład: 4 m 85 cm + 6 m 15 cm. Mamy 485 cm + 615 cm = 1100 cm = 11 m. Można też liczyć osobno: metry z metrami, centymetry z centymetrami: 4 + 6 = 10 m i 85 + 15 = 100 cm. Ponieważ 100 cm to 1 m, wynik to 11 m.

PrzeniesienieGdy po dodaniu mniejszych jednostek wychodzi więcej niż przelicznik (100 cm, 1000 g, 60 min), „oddajemy” pełną jednostkę do większej. 70 min = 1 h 10 min, a 1250 g = 1 kg 250 g.

Odejmowanie z pożyczaniem

Policz 3 km 200 m − 1 km 750 m. Mniejszych jednostek odjąć się nie da (200 < 750), więc „pożyczamy” jeden kilometr: 3 km 200 m = 2 km 1200 m. Teraz 2 km 1200 m − 1 km 750 m = 1 km 450 m. Albo po prostu: 3200 m − 1750 m = 1450 m.

Mnożenie i dzielenie przez liczbę

Zamień zapis na mniejszą jednostkę i mnóż lub dziel. 2 kg 250 g · 4: to 2250 g · 4 = 9000 g = 9 kg. Dzielenie: 6 km 250 m : 5 to 6250 m : 5 = 1250 m = 1 km 250 m. Przy dzieleniu sprawdź, czy dzielenie wychodzi bez reszty. Czasem trzeba najpierw wyrazić wynik w jeszcze mniejszej jednostce, np. 1 m : 4 = 100 cm : 4 = 25 cm.

Czas to szczególny przypadek

Przy godzinach i minutach przelicznik wynosi 60. Film trwa 1 h 45 min, a reklamy 20 min. Razem to 1 h 65 min, czyli po przeniesieniu 2 h 5 min. Jeśli zaczął się o 18:30, skończy się o 20:35. Przy czasie nigdy nie zapisuj „1 h 65 min” jako wyniku końcowego, bo minut jest za dużo.

Pieniądze: złotówki i grosze

Przy cenach działa ten sam sposób. 12 zł 50 gr to 1250 gr. Gdy kupisz rzeczy za 7 zł 80 gr i 3 zł 45 gr, zamieniasz na grosze: 780 + 345 = 1125 gr, czyli 11 zł 25 gr. Resztę z 20 zł po zakupie za 11 zł 25 gr liczysz tak: 2000 gr − 1125 gr = 875 gr, czyli 8 zł 75 gr. Przy pieniądzach zawsze zapisuj grosze dwiema cyframi: 5 gr to 0,05 zł, a 50 gr to 0,50 zł.

Porównywanie zapisów

Który zapis jest większy: 2 m 5 cm czy 250 cm? Zamień na tę samą jednostkę: 2 m 5 cm = 205 cm, a to mniej niż 250 cm. Gdy zapisy są w różnych jednostkach, zawsze najpierw je ujednolić, a dopiero potem porównywać. Tak samo robimy z masą (1 kg 50 g to 1050 g, a nie 150 g) i z czasem.

Najczęstsze błędy

  • Użycie 100 zamiast 60 przy godzinach i minutach.
  • Dodawanie metrów do centymetrów bez zamiany: 4 m 85 cm + 6 m 15 cm to nie 10 m 100 cm bez przeniesienia.
  • Zapominanie o zerze: 1 m 5 cm to 105 cm, a nie 15 cm. Brakujące dziesiątki trzeba dopisać.
  • Pozostawienie wyniku w niewygodnym zapisie, np. 1250 g zamiast 1 kg 250 g, gdy zadanie prosi o dwie jednostki.

Sprawdź siebie

1. Zamień 3 m 28 cm na centymetry.

Pokaż rozwiązanie
3 · 100 + 28 = 328 cm.

2. Oblicz 2 h 40 min + 1 h 35 min.

Pokaż rozwiązanie
3 h 75 min = 3 h + 1 h 15 min = 4 h 15 min.

3. Oblicz 5 kg 100 g − 2 kg 600 g.

Pokaż rozwiązanie
5100 g − 2600 g = 2500 g = 2 kg 500 g.

4. Oblicz 1 m 25 cm · 6.

Pokaż rozwiązanie
125 cm · 6 = 750 cm = 7 m 50 cm.

Zapamiętaj

  • Zamieniaj na mniejszą jednostkę, licz, a potem wracaj do dwóch jednostek (reszta z dzielenia).
  • Godzina ma 60 minut, a pozostałe pary mają 100 lub 1000.
  • Gdy mniejszych jednostek jest za dużo, oddaj pełną jednostkę do większej.

Poćwicz w grze Wyrażenia dwumianowane.

Sprawdź się!

Zagraj w temacie

Komentarze

Dodaj komentarz

Komentarz pojawi się po zatwierdzeniu. Adres e-mail nie będzie widoczny. Nie podawaj danych osobowych dziecka.