Trójkąt równoboczny ma trzy boki tej samej długości a i trzy kąty po 60°. Jest jednym z najpiękniejszych trójkątów: ma trzy osie symetrii, a jego wysokość da się obliczyć jednym wzorem. Zobaczmy, skąd on pochodzi, żeby nie trzeba go było tylko wkuwać.
Wysokość dzieli trójkąt na dwa trójkąty prostokątne
W trójkącie równobocznym wysokość opuszczona na dowolny bok jest jednocześnie środkową i dwusieczną. Dzieli podstawę na dwie części po a/2 i tworzy dwa jednakowe trójkąty prostokątne o kątach 30°, 60°, 90°. Przeciwprostokątna ma długość a, jedna przyprostokątna a/2, a druga to szukana wysokość h.
Wzór z twierdzenia Pitagorasa
W trójkącie prostokątnym: h² + (a/2)² = a². Stąd h² = a² − a²/4 = 3a²/4. Pierwiastkując, dostajemy h = a√3/2. Pole trójkąta to połowa iloczynu podstawy i wysokości: P = ½ · a · h = ½ · a · a√3/2 = a²√3/4.
Przykłady liczbowe
Dla a = 6: h = 6√3/2 = 3√3 ≈ 5,2 (bo √3 ≈ 1,73). Pole: P = 36√3/4 = 9√3 ≈ 15,6. Dla a = 10: h = 5√3 ≈ 8,66; P = 25√3 ≈ 43,3. Zauważ, że przy parzystym boku wysokość to całkowita wielokrotność √3.
Zadanie odwrotne: wysokość daje bok
Jeśli znasz h, wylicz bok: a = 2h/√3 = 2h√3/3. Gdy h = 3√3, to a = 2 · 3√3/√3 = 6. W zadaniach szkolnych wysokość często podaje się w postaci k√3, wtedy bok to po prostu 2k.
Gdzie spotkasz trójkąt równoboczny?
W kratownicach mostów, plastrach miodu (sześciokąt foremny składa się z sześciu takich trójkątów), w znakach drogowych („ustąp pierwszeństwa” to trójkąt równoboczny). Wzór na wysokość przydaje się też w wielu zadaniach z sześciokątem foremnym.
Zadania
1. Oblicz wysokość i pole trójkąta równobocznego o boku 4.
Pokaż rozwiązanie
2. Wysokość trójkąta równobocznego wynosi 5√3. Ile wynosi jego bok i obwód?
Pokaż rozwiązanie
3. Pole trójkąta równobocznego wynosi 9√3. Ile wynosi jego bok?
Pokaż rozwiązanie
Typowe błędy
- Zapominanie o dzieleniu przez 2: h = a√3, zamiast a√3/2.
- Używanie wzoru na pole prostokąta.
- Przyjmowanie, że wysokość jest równa bokowi.
Zapamiętaj
- h = a√3/2, P = a²√3/4.
- Wysokość dzieli trójkąt na dwa trójkąty 30°, 60°, 90°.
- Wysokość jest też dwusieczną i środkową.
Skąd wiadomo, że kąty mają 30° i 60°?
Wysokość dzieli kąt 60° przy wierzchołku na dwa po 30°. Dwa trójkąty prostokątne mają więc kąty 30°, 60° i 90°. W takim trójkącie krótsza przyprostokątna ma połowę długości przeciwprostokątnej, a dłuższa – √3 razy krótszą. Jest to bardzo praktyczna zależność: jeśli w zadaniu pojawia się kąt 30° lub 60°, możemy od razu użyć stosunku 1 : √3 : 2.
Trójkąt 30°–60°–90°
W trójkącie prostokątnym o kątach 30°, 60° i 90° boki mają stosunek 1 : √3 : 2. Krótsza przyprostokątna leży naprzeciw kąta 30° i wynosi x, dłuższa wynosi x√3, a przeciwprostokątna 2x. Dzięki temu możesz rozwiązać wiele zadań bez trygonometrii, na przykład policzyć wysokość drzewa, znając długość cienia przy kącie nachylenia słońca 60°.
Sześciokąt foremny
Sześciokąt foremny składa się z sześciu trójkątów równobocznych o boku a. Jego pole to 6 · a²√3/4 = 3a²√3/2. Dla a = 4 mamy P = 3 · 16 · √3/2 = 24√3 ≈ 41,6. Wzór na wysokość trójkąta równobocznego jest więc kluczem do pola sześciokąta, plastra miodu czy płytki podłogowej.
4. Oblicz pole sześciokąta foremnego o boku 2.
Pokaż rozwiązanie
Ćwiczenie z kartką
Wytnij z kartki trójkąt równoboczny, złóż go na pół (wierzchołek na wierzchołek) i zmierz wysokość linijką. Dla boku 10 cm powinna wynosić około 8,7 cm. Porównaj z obliczeniem 5√3 ≈ 8,66. Zgodność wyniku z pomiarem to najlepszy dowód, że wzór działa.
Szybka ściąga
Jeśli bok ma długość 2, wysokość to √3, a pole √3. Jeśli bok to 4, wysokość to 2√3, a pole 4√3. Bok 6 daje wysokość 3√3 i pole 9√3. Widzisz zależność: przy podwojeniu boku wysokość się podwaja, a pole rośnie czterokrotnie.
Komentarze