(a − b)² = a² − 2ab + b²
(a − b)(a + b) = a² − b²
Dlaczego (a + b)² to nie a² + b²?
Narysuj kwadrat o boku (a + b). Składa się z kwadratu a², kwadratu b² i dwóch prostokątów a · b. Razem: a² + 2ab + b². Te dwa prostokąty to właśnie „środkowy” składnik, o którym tak łatwo zapomnieć.
Rachunki w pamięci
W algebrze
(x + 3)² = x² + 6x + 9. A odwrotnie: x² − 16 = (x − 4)(x + 4). Rozpoznawanie wzorów „od tyłu” (rozkładanie na czynniki) przyda się w szkole średniej.
Trzy wzory, które warto znać
| Nazwa | Wzór |
|---|---|
| kwadrat sumy | (a + b)² = a² + 2ab + b² |
| kwadrat różnicy | (a − b)² = a² − 2ab + b² |
| różnica kwadratów | (a − b)(a + b) = a² − b² |
Skąd bierze się środkowy wyraz 2ab?
Rozpisz (a + b)² jako (a + b)(a + b) i pomnóż każdy z każdym: a · a + a · b + b · a + b · b = a² + ab + ab + b² = a² + 2ab + b². Na rysunku to dwa prostokąty „ab” obok kwadratów a² i b².
Jak stosować – krok po kroku
- Rozpoznaj wzór (kwadrat sumy, różnicy czy różnica kwadratów).
- Zapisz, co jest „a”, a co „b”.
- Podstaw do wzoru i policz: a², 2ab, b² osobno.
- Połącz i uprość.
Liczenie sprytne z głowy
Wzory „od końca” – zwijanie
Wzory działają w obie strony: x² + 6x + 9 = (x + 3)², bo 9 = 3², a 6x = 2 · x · 3. Rozpoznawanie takich wyrażeń przyda się przy równaniach kwadratowych.
Typowe błędy
- Pominięcie środkowego wyrazu 2ab.
- Złe znaki w kwadracie różnicy (minus tylko przy środkowym wyrazie; b² zawsze z plusem).
- Zapominanie o kwadracie współczynnika: (2x)² = 4x², a nie 2x².
Zadania z rozwiązaniami
Zadanie 1. Oblicz (x − 6)².
Pokaż rozwiązanie
Zadanie 2. Oblicz 998 · 1002.
Pokaż rozwiązanie
Zadanie 3. Zwiń: 25x² + 10x + 1.
Pokaż rozwiązanie
Dlaczego warto je znać?
Wzory skróconego mnożenia skracają rachunki i pomagają w rozkładaniu wyrażeń na czynniki. Przykład: chcesz policzyć 99² − 1. Zamiast kwadratować 99, zauważ różnicę kwadratów: 99² − 1² = (99 − 1)(99 + 1) = 98 · 100 = 9 800. Przy równaniach kwadratowych rozpoznanie wzoru często oszczędza deltę.
Zadanie z życia – krok po kroku
Zapamiętaj
- (a ± b)² = a² ± 2ab + b²; (a − b)(a + b) = a² − b².
- Nigdy: (a + b)² = a² + b².
- Wzory działają także „od końca” – do zwijania wyrażeń.
Typowe błędy – uważaj!
- (a + b)² = a² + b² – brakuje podwójnego iloczynu 2ab.
- Pomylenie znaków: (a − b)² = a² − 2ab + b² (plus na końcu!).
- Zapominanie, że a² − b² to różnica kwadratów, a a² + b² nie rozkłada się na rzeczywiste czynniki.
Zadanie dodatkowe
Oblicz w pamięci 51² i 49 · 51, a potem rozłóż 4x² − 9.
Pokaż rozwiązanie
Plan działania w trzech krokach
Wzory warto ćwiczyć w obie strony: rozwijanie i zwijanie.
- Rozpoznaj wzór (kwadrat sumy, kwadrat różnicy, różnica kwadratów).
- Wskaż, co jest a, a co b.
- Podstaw do wzoru i uprość.
Jeszcze jedno zadanie na rozgrzewkę
Rozwiń (3x − 2)² i zwiń 25 − 20y + 4y².
Pokaż rozwiązanie
Wskazówka: jeśli utkniesz, wróć do animacji wyżej i obejrzyj ją krok po kroku – często wystarczy zobaczyć jeden etap jeszcze raz.
Ciekawostka: wzór na różnicę kwadratów pozwala szybko mnożyć w pamięci liczby oddalone od okrągłej o tyle samo, np. 38 · 42 = (40 − 2)(40 + 2) = 1600 − 4 = 1596. Wystarczy znaleźć środek między czynnikami.
Komentarze