Zapis (notacja) wykładniczy liczb: bardzo duże i bardzo małe

Jak zapisywać liczby w postaci a · 10ⁿ, jak przesuwać przecinek, mnożyć, dzielić i dodawać takie liczby oraz jak rozwiązywać zadania z nauki i techniki.

Liczby i działaniaKlasy 7–8

Odległość Ziemi od Słońca to około 150 000 000 km, a masa jednej cząsteczki to ułamek z wieloma zerami. Takie liczby wygodnie zapisuje się w postaci wykładniczej.

Postać wykładniczaa · 10ⁿ, gdzie 1 ≤ a < 10, a n jest liczbą całkowitą. Czynnik a ma jedną cyfrę przed przecinkiem.

Jak zapisać liczbę

  • Duża liczba: przesuń przecinek w lewo za pierwszą cyfrę. Ile miejsc przesunąłeś, taki dodatni wykładnik.
    45 000 = 4,5 · 10⁴ (4 miejsca). 150 000 000 = 1,5 · 10⁸.
  • Mała liczba: przesuń przecinek w prawo za pierwszą cyfrę niezerową. Wykładnik jest ujemny.
    0,00032 = 3,2 · 10⁻⁴ (4 miejsca).

Jak odczytać liczbę

8 · 10⁻³ = 0,008 (przecinek w lewo o 3 miejsca). 7,2 · 10⁶ = 7 200 000 (przecinek w prawo o 6 miejsc).

Działania

Mnożenie: mnożysz liczby, wykładniki dodajesz. Dzielenie: dzielisz liczby, wykładniki odejmujesz. Wynik zapisz na końcu w postaci standardowej.
Przykład 1(2 · 10³) · (3 · 10⁵) = 6 · 10⁸.
Przykład 2(4 · 10⁶) · (5 · 10⁻²) = 20 · 10⁴ = 2 · 10⁵ (trzeba było wyrównać do postaci standardowej).
Przykład 3(6 · 10⁷) : (2 · 10³) = 3 · 10⁴.

Dodawanie i odejmowanie

Wyrównaj wykładniki, potem dodaj liczby: 3 · 10⁵ + 2 · 10⁴ = 3 · 10⁵ + 0,2 · 10⁵ = 3,2 · 10⁵.

Zadania z praktyki

Przykład 4Światło przebywa 3 · 10⁵ km w ciągu sekundy. W ciągu 8 minut (480 s ≈ 4,8 · 10² s) przebędzie 3 · 10⁵ · 4,8 · 10² = 14,4 · 10⁷ = 1,44 · 10⁸ km. To mniej więcej odległość Ziemia–Słońce.

Najczęstsze błędy

  • Wykładnik z niewłaściwym znakiem dla liczb mniejszych od 1.
  • Zostawienie liczby jak 20 · 10⁴ bez zamiany na 2 · 10⁵.
  • Dodawanie wykładników przy dodawaniu liczb (to reguła dla mnożenia).

Sprawdź siebie

1. Zapisz 7 200 000 w postaci wykładniczej.

Pokaż rozwiązanie
7,2 · 10⁶.

2. Oblicz (5 · 10⁴) · (4 · 10³).

Pokaż rozwiązanie
20 · 10⁷ = 2 · 10⁸.

3. Zapisz 0,0006 w postaci wykładniczej.

Pokaż rozwiązanie
6 · 10⁻⁴.

4. Oblicz (9 · 10⁸) : (3 · 10⁻²).

Pokaż rozwiązanie
9 : 3 = 3, wykładniki odejmujemy: 8 − (−2) = 10. Wynik: 3 · 10¹⁰.

5. Oblicz 4 · 10³ + 5 · 10² i zapisz wynik w postaci wykładniczej.

Pokaż rozwiązanie
4 · 10³ + 0,5 · 10³ = 4,5 · 10³. Wynik: 4,5 · 10³ (czyli 4500).

6. Prostokątna działka ma boki 3 · 10² m i 2 · 10³ m. Oblicz jej pole w postaci wykładniczej.

Pokaż rozwiązanie
(3 · 10²) · (2 · 10³) = 6 · 10⁵. Pole: 6 · 10⁵ m².

Zapamiętaj

  • a · 10ⁿ, gdzie 1 ≤ a < 10.
  • Przy mnożeniu wykładniki się dodają, a przy dzieleniu odejmują.

Poćwicz w grze Zapis wykładniczy.

Sprawdź się!

Zagraj w temacie

Komentarze

Dodaj komentarz

Komentarz pojawi się po zatwierdzeniu. Adres e-mail nie będzie widoczny. Nie podawaj danych osobowych dziecka.