Największą trudnością w zadaniach tekstowych jest przetłumaczenie opisu na język matematyki. Opisy słowne zawierają wyrażenia takie jak „o 5 więcej”, „trzy razy tyle” albo „suma kwadratów”. Każde z nich odpowiada konkretnemu działaniu. Nauczmy się tego słownika.
Krok 1: ustal, co oznacza litera
Zacznij od zdania: „Niech x oznacza…”. Wybierz niewiadomą, od której łatwo wyrazić pozostałe wielkości. Jeśli Ania ma o 3 jabłka więcej niż Basia, to wygodnie przyjąć, że Basia ma x jabłek. Wtedy Ania ma x + 3.
Słowniczek
- o a więcej, zwiększony o a, suma → dodawanie: x + a;
- o a mniej, zmniejszony o a, różnica → odejmowanie: x − a;
- a razy tyle, iloczyn, podwojony, potrojony → mnożenie: a · x, 2x, 3x;
- a razy mniej, podzielony przez a, połowa → dzielenie: x/a, x/2;
- kwadrat liczby → x²; sześcian → x³;
- następna liczba naturalna → n + 1; poprzednia → n − 1; parzysta → 2n; nieparzysta → 2n + 1.
Nawiasy: „suma pomnożona przez”
„Suma liczb x i 4, pomnożona przez 3” to 3(x + 4), a nie 3x + 4. Słowa „suma” i „różnica” mówią, że działanie wykonuje się najpierw, więc potrzebny jest nawias. Przeciwnie, „iloczyn liczby x i 3 zwiększony o 4” to 3x + 4.
Jak sprawdzić zapis?
Wstaw prostą liczbę za x i policz „na oko” z treści zadania. Jeśli Basia ma x = 5 jabłek, a Ania o 3 więcej, to Ania ma 8. Wyrażenie x + 3 daje 8, więc zapis jest poprawny. Taki test z konkretną liczbą wyłapuje błędy w kolejności i znakach.
Wyrażenia a wzory
Poprawny zapis jest też pierwszym krokiem do ułożenia równania. Gdy w treści jest informacja o sumie lub wyniku, przyrównujemy wyrażenie do tej liczby: x + (x + 3) = 21. Więcej o tym w artykule o równaniach z treści zadania.
Zadania
1. Zapisz wyrażeniem: a) liczba o 7 większa od x, b) potrojona liczba y zmniejszona o 2, c) połowa sumy a i b.
Pokaż rozwiązanie
2. W klasie jest x dziewczynek, a chłopców o 3 więcej. Zapisz liczbę wszystkich uczniów.
Pokaż rozwiązanie
3. Kilogram jabłek kosztuje x zł, a gruszek o 2 zł więcej. Zapisz koszt 2 kg jabłek i 3 kg gruszek.
Pokaż rozwiązanie
Typowe błędy
- Pomylenie „o 3 mniejszy” z „3 mniejszy niż…” (kolejność odejmowania).
- Brak nawiasu przy „sumie pomnożonej przez”.
- Zapis liczby nieparzystej jako 2n + 2.
Zapamiętaj
- Najpierw określ, co oznacza litera.
- „Więcej” = plus, „mniej” = minus, „razy” = mnożenie.
- Sprawdź zapis, podstawiając prostą liczbę.
Wyrażenia z procentami i ułamkami
„Cena powiększona o 20%” zapisujemy jako 1,2x lub x + 0,2x. „Cena obniżona o 10%” to 0,9x. „Połowa liczby, zwiększona o 3” to x/2 + 3. Takie sformułowania są częste w zadaniach z rabatami i podatkami, więc warto je rozpoznawać.
Wyrażenia z geometrii
Obwód i pole to wyrażenia algebraiczne. Prostokąt o bokach a i a + 3 ma obwód 4a + 6 i pole a(a + 3) = a² + 3a. Trójkąt równoramienny o podstawie x i ramieniu y ma obwód x + 2y. Z takich zapisów łatwo przejść do równań, na przykład gdy obwód jest dany.
Wyrażenia z ruchu
Droga to prędkość razy czas: s = v · t. Jeśli pociąg jedzie 3 godziny z prędkością v km/h, pokona 3v kilometrów. Jeśli prędkość zwiększymy o 10, droga to 3(v + 10). Takie zapisy pojawiają się w zadaniach z ruchem i są dobrym treningiem rozumienia opisu słownego.
4. Cena kurtki to x zł. Po obniżce o 25% kosztuje y zł. Zapisz y za pomocą x.
Pokaż rozwiązanie
Ćwiczenie w parach
Jedna osoba układa zdanie, na przykład „liczba trzy razy większa od x, zmniejszona o pięć”, a druga zapisuje wyrażenie 3x − 5. Potem zamiana ról. Po kilku rundach rozpoznawanie słów kluczowych przychodzi automatycznie, co przyspiesza rozwiązywanie zadań tekstowych.
Komentarze