Zbiór wartości funkcji: co to jest i jak go wyznaczyć

Czym jest zbiór wartości, jak go odczytać z wykresu i jak wyznaczyć dla funkcji liniowej, kwadratowej, wartości bezwzględnej i pierwiastka.

Matematyka na wypasieKlasa 8 + liceum

Funkcja przyporządkowuje każdej liczbie x z dziedziny dokładnie jedną liczbę y. Zbiór wszystkich otrzymanych liczb y nazywamy zbiorem wartości.

DefinicjaZbiór wartości funkcji f to zbiór wszystkich liczb y, dla których istnieje x z dziedziny, że f(x) = y. W wykresie: od najniższego do najwyższego punktu, czyli „jak wysoko i jak nisko sięga wykres”.

Jak odczytać zbiór wartości z wykresu

  1. Znajdź najniższy punkt wykresu (czy jest dolne ograniczenie?).
  2. Znajdź najwyższy punkt (czy jest górne ograniczenie?).
  3. Sprawdź, czy wykres „dochodzi” do końców (kółko pełne = należy, puste = nie należy).
  4. Zapisz jako przedział na osi y.

Zbiór wartości najważniejszych funkcji

Funkcja Zbiór wartości
f(x) = ax + b, a ≠ 0 wszystkie liczby rzeczywiste ℝ
f(x) = b (stała) jedna liczba {b}
f(x) = |x| ⟨0; +∞)
f(x) = √x ⟨0; +∞)
f(x) = x² ⟨0; +∞)
f(x) = a/x ℝ bez zera

Funkcja kwadratowa

Zbiór wartości zależy od wierzchołka W = (p, q): dla a > 0 (ramiona w górę) jest to ⟨q; +∞), a dla a < 0 (ramiona w dół) jest to (−∞; q⟩. Współrzędna q to y wierzchołka: q = f(p), p = −b/(2a).

Przykład 1f(x) = x² − 4x + 1. p = 2, q = 4 − 8 + 1 = −3. Ramiona w górę, więc ZW = ⟨−3; +∞).
Przykład 2f(x) = −x² + 6x − 5. p = 3, q = −9 + 18 − 5 = 4. Ramiona w dół, więc ZW = (−∞; 4⟩.

Gdy dziedzina jest ograniczona

Dla funkcji liniowej na przedziale liczymy wartości na końcach. Dla f(x) = 2x + 1, x ∈ ⟨0; 3⟩: f(0) = 1, f(3) = 7, więc ZW = ⟨1; 7⟩. Dla funkcji zadanej tabelą wypisz po prostu otrzymane wartości: f(x) = 3x − 2, x ∈ {−1, 0, 2} daje ZW = {−5, −2, 4}.

Dziedzina czy zbiór wartości?

Dziedzina to możliwe „wejścia” (oś x), a zbiór wartości to osiągane „wyjścia” (oś y). Przykład: f(x) = √x ma dziedzinę ⟨0; +∞) (nie można wyciągnąć pierwiastka z liczby ujemnej) i zbiór wartości ⟨0; +∞).

Najczęstsze błędy

  • Podawanie zbioru wartości jako przedziału na osi x.
  • Pomylenie wierzchołka: q to y, nie x.
  • Zapominanie o kierunku ramion paraboli.
  • Brak sprawdzenia, czy końce przedziału należą do zbioru (nawias okrągły czy ostry).

Sprawdź siebie

1. Podaj zbiór wartości f(x) = x² + 2.

Pokaż rozwiązanie
Wierzchołek (0, 2), ramiona w górę: ⟨2; +∞).

2. Podaj zbiór wartości f(x) = −2x² + 8x.

Pokaż rozwiązanie
p = 2, q = −8 + 16 = 8, ramiona w dół: (−∞; 8⟩.

3. Podaj zbiór wartości f(x) = −x + 4 dla x ∈ ⟨1; 5⟩.

Pokaż rozwiązanie
f(1) = 3, f(5) = −1, funkcja malejąca: ⟨−1; 3⟩.

Zapamiętaj

  • Zbiór wartości to zbiór osiąganych y.
  • Funkcja liniowa niestała ma ZW = ℝ, a kwadratowa jest ograniczona przez q.
  • Zawsze patrz, czy dziedzina jest ograniczona.

Poćwicz w grze Dziedzina i zbiór wartości.

Sprawdź się!

Zagraj w temacie

Komentarze

Dodaj komentarz

Komentarz pojawi się po zatwierdzeniu. Adres e-mail nie będzie widoczny. Nie podawaj danych osobowych dziecka.