Funkcja przyporządkowuje każdej liczbie x z dziedziny dokładnie jedną liczbę y. Zbiór wszystkich otrzymanych liczb y nazywamy zbiorem wartości.
Jak odczytać zbiór wartości z wykresu
- Znajdź najniższy punkt wykresu (czy jest dolne ograniczenie?).
- Znajdź najwyższy punkt (czy jest górne ograniczenie?).
- Sprawdź, czy wykres „dochodzi” do końców (kółko pełne = należy, puste = nie należy).
- Zapisz jako przedział na osi y.
Zbiór wartości najważniejszych funkcji
| Funkcja | Zbiór wartości |
|---|---|
| f(x) = ax + b, a ≠ 0 | wszystkie liczby rzeczywiste ℝ |
| f(x) = b (stała) | jedna liczba {b} |
| f(x) = |x| | ⟨0; +∞) |
| f(x) = √x | ⟨0; +∞) |
| f(x) = x² | ⟨0; +∞) |
| f(x) = a/x | ℝ bez zera |
Funkcja kwadratowa
Zbiór wartości zależy od wierzchołka W = (p, q): dla a > 0 (ramiona w górę) jest to ⟨q; +∞), a dla a < 0 (ramiona w dół) jest to (−∞; q⟩. Współrzędna q to y wierzchołka: q = f(p), p = −b/(2a).
Gdy dziedzina jest ograniczona
Dla funkcji liniowej na przedziale liczymy wartości na końcach. Dla f(x) = 2x + 1, x ∈ ⟨0; 3⟩: f(0) = 1, f(3) = 7, więc ZW = ⟨1; 7⟩. Dla funkcji zadanej tabelą wypisz po prostu otrzymane wartości: f(x) = 3x − 2, x ∈ {−1, 0, 2} daje ZW = {−5, −2, 4}.
Dziedzina czy zbiór wartości?
Dziedzina to możliwe „wejścia” (oś x), a zbiór wartości to osiągane „wyjścia” (oś y). Przykład: f(x) = √x ma dziedzinę ⟨0; +∞) (nie można wyciągnąć pierwiastka z liczby ujemnej) i zbiór wartości ⟨0; +∞).
Najczęstsze błędy
- Podawanie zbioru wartości jako przedziału na osi x.
- Pomylenie wierzchołka: q to y, nie x.
- Zapominanie o kierunku ramion paraboli.
- Brak sprawdzenia, czy końce przedziału należą do zbioru (nawias okrągły czy ostry).
Sprawdź siebie
1. Podaj zbiór wartości f(x) = x² + 2.
Pokaż rozwiązanie
2. Podaj zbiór wartości f(x) = −2x² + 8x.
Pokaż rozwiązanie
3. Podaj zbiór wartości f(x) = −x + 4 dla x ∈ ⟨1; 5⟩.
Pokaż rozwiązanie
Zapamiętaj
- Zbiór wartości to zbiór osiąganych y.
- Funkcja liniowa niestała ma ZW = ℝ, a kwadratowa jest ograniczona przez q.
- Zawsze patrz, czy dziedzina jest ograniczona.
Poćwicz w grze Dziedzina i zbiór wartości.
Komentarze