Zbiory i przedziały: suma, część wspólna, oś liczbowa

Diagramy Venna, znaki ∈ ∩ ∪ i przedziały na osi – nowy język matematyki w kilku prostych krokach.

Matematyka na wypasieLiceum

Zbiór to po prostu kolekcja różnych obiektów: liczb, liter, osób. Zapisujemy go w nawiasach klamrowych: A = {1, 2, 3}. Obiekty w środku nazywamy elementami. Dzięki zbiorom matematycy opisują, co „należy” do czegoś, a co nie – podobnie jak w szkole: uczniowie klasy 3a to jeden zbiór, a uczniowie grający w piłkę – drugi.

Podstawowe oznaczenia

Znak Czytamy Przykład
∈ należy do 2 ∈ {1, 2, 3}
∉ nie należy do 5 ∉ {1, 2, 3}
∪ suma (lub) {1,2} ∪ {2,3} = {1,2,3}
∩ część wspólna (i) {1,2} ∩ {2,3} = {2}
∖ różnica {1,2,3} ∖ {2} = {1,3}
∅ zbiór pusty {1,2} ∩ {5,6} = ∅
Elementy się nie powtarzająZapis {1, 1, 2} oznacza po prostu {1, 2}. Kolejność też nie ma znaczenia: {3, 1, 2} = {1, 2, 3}.

Suma i część wspólna – diagram Venna

Dwa zbiory rysujemy jako dwa nakładające się koła. W części wspólnej leżą elementy należące do obu zbiorów.

Jak znaleźć A ∪ B i A ∩ B – schemat

  1. Wypisz elementy A i B.
  2. Elementy, które występują w obu zbiorach, to A ∩ B.
  3. Zbierz wszystkie elementy z obu zbiorów, każdy tylko raz – to A ∪ B.
  4. Policz: |A ∪ B| = |A| + |B| − |A ∩ B| (żeby wspólnych nie liczyć dwa razy).
Przykład 1A = {2, 4, 6, 8}, B = {3, 6, 9}. A ∩ B = {6}. A ∪ B = {2, 3, 4, 6, 8, 9}. Sprawdzenie liczności: 4 + 3 − 1 = 6 ✔.

Przedziały liczbowe

Gdy zbiór zawiera wszystkie liczby rzeczywiste między dwoma końcami, zapisujemy go jako przedział. Nawias okrągły oznacza, że koniec nie należy do przedziału; nawias ostry (kątowy) – że należy.

Zapis Nierówność Na osi
(2, 5) 2 < x < 5 oba końce puste (○—○)
⟨2, 5⟩ 2 ≤ x ≤ 5 oba końce zamalowane (●—●)
(2, 5⟩ 2 < x ≤ 5 lewy pusty, prawy zamalowany
(−∞, 3) x < 3 od minus nieskończoności do 3

Ile liczb całkowitych jest w przedziale?

  1. Wypisz liczby całkowite od lewego do prawego końca.
  2. Jeśli nawias jest okrągły, skreśl ten koniec.
  3. Policz, ile zostało.
Przykład 2Przedział (−2, 3⟩: liczby −2, −1, 0, 1, 2, 3. Lewy koniec nie należy, więc skreślamy −2. Zostaje: −1, 0, 1, 2, 3 – 5 liczb.

Działania na przedziałach

Przykład 3A = (1, 6), B = (4, 9). Część wspólna: liczby, które są i w A, i w B – od 4 do 6: A ∩ B = (4, 6). Suma: wszystko z A lub z B – od 1 do 9: A ∪ B = (1, 9). Różnica A ∖ B: z A usuwamy to, co jest w B – zostaje (1, 4⟩.

Typowe błędy

  • Mylenie nawiasów: ( ) – bez końców, ⟨ ⟩ – z końcami.
  • Policzenie wspólnych elementów dwa razy w sumie zbiorów.
  • Pomijanie zbioru pustego, gdy przedziały nie mają części wspólnej.
  • Zapisywanie nieskończoności z nawiasem ostrym – ∞ nigdy nie należy do przedziału: (3, ∞).

Zadania do samodzielnego rozwiązania

  1. A = {1, 3, 5, 7}, B = {3, 4, 5}. Wyznacz A ∩ B i A ∪ B. ({3, 5} i {1, 3, 4, 5, 7})
  2. Ile liczb całkowitych należy do ⟨−3, 2)? (5)
  3. Wyznacz (−1, 5) ∩ ⟨3, 8). (⟨3, 5))

Przećwicz: zadania z rozwiązaniami

Zadanie 1. W klasie 28 uczniów: 16 gra w piłkę, 12 w siatkówkę, a 5 w obie gry. Ilu uczniów nie gra w żadną?

Pokaż rozwiązanie
Gra w co najmniej jedną: |A ∪ B| = 16 + 12 − 5 = 23. Nie gra w żadną: 28 − 23 = 5 uczniów.

Zadanie 2. Wyznacz A ∪ B oraz A ∩ B, gdy A = (−3, 2⟩, B = ⟨0, 7).

Pokaż rozwiązanie
Część wspólna: od 0 (lewy koniec B jest zamknięty, a leży w A) do 2 (prawy koniec A zamknięty, a w B leży) – A ∩ B = ⟨0, 2⟩. Suma: od −3 (otwarty) do 7 (otwarty) – A ∪ B = (−3, 7).

Zadanie 3. Zapisz nierówność −2 ≤ x < 5 za pomocą przedziału i podaj, ile liczb całkowitych do niego należy.

Pokaż rozwiązanie
Przedział: ⟨−2, 5). Liczby całkowite: −2, −1, 0, 1, 2, 3, 4 – razem 7 (liczba 5 nie należy).

Zbiory liczbowe – krótka mapa

Symbol Nazwa Przykłady
ℕ liczby naturalne 0, 1, 2, 3, …
ℤ liczby całkowite …, −2, −1, 0, 1, 2, …
ℚ liczby wymierne (ułamki) ½, −0,75, 4
ℝ liczby rzeczywiste wszystkie powyższe i √2, π

Każdy kolejny zbiór zawiera poprzedni: ℕ ⊂ ℤ ⊂ ℚ ⊂ ℝ. Gdy w zadaniu pada „liczby całkowite z przedziału…”, wybieramy tylko liczby z ℤ.

Dopełnienie zbioru

Jeśli mamy ustaloną przestrzeń (np. wszystkie liczby całkowite od 1 do 10) i zbiór A = {2, 4, 6, 8, 10}, to jego dopełnienie A′ składa się ze wszystkich pozostałych elementów: {1, 3, 5, 7, 9}. Zawsze zachodzi A ∪ A′ = cała przestrzeń oraz A ∩ A′ = ∅. Dopełnienie jest przydatne, gdy łatwiej policzyć „to, czego nie chcemy”, niż to, czego chcemy.

Sprawdź się!

Zagraj w temacie

Komentarze

Dodaj komentarz

Komentarz pojawi się po zatwierdzeniu. Adres e-mail nie będzie widoczny. Nie podawaj danych osobowych dziecka.