Zbiór to po prostu kolekcja różnych obiektów: liczb, liter, osób. Zapisujemy go w nawiasach klamrowych: A = {1, 2, 3}. Obiekty w środku nazywamy elementami. Dzięki zbiorom matematycy opisują, co „należy” do czegoś, a co nie – podobnie jak w szkole: uczniowie klasy 3a to jeden zbiór, a uczniowie grający w piłkę – drugi.
Podstawowe oznaczenia
| Znak | Czytamy | Przykład |
|---|---|---|
| ∈ | należy do | 2 ∈ {1, 2, 3} |
| ∉ | nie należy do | 5 ∉ {1, 2, 3} |
| ∪ | suma (lub) | {1,2} ∪ {2,3} = {1,2,3} |
| ∩ | część wspólna (i) | {1,2} ∩ {2,3} = {2} |
| ∖ | różnica | {1,2,3} ∖ {2} = {1,3} |
| ∅ | zbiór pusty | {1,2} ∩ {5,6} = ∅ |
Suma i część wspólna – diagram Venna
Dwa zbiory rysujemy jako dwa nakładające się koła. W części wspólnej leżą elementy należące do obu zbiorów.
Jak znaleźć A ∪ B i A ∩ B – schemat
- Wypisz elementy A i B.
- Elementy, które występują w obu zbiorach, to A ∩ B.
- Zbierz wszystkie elementy z obu zbiorów, każdy tylko raz – to A ∪ B.
- Policz: |A ∪ B| = |A| + |B| − |A ∩ B| (żeby wspólnych nie liczyć dwa razy).
Przedziały liczbowe
Gdy zbiór zawiera wszystkie liczby rzeczywiste między dwoma końcami, zapisujemy go jako przedział. Nawias okrągły oznacza, że koniec nie należy do przedziału; nawias ostry (kątowy) – że należy.
| Zapis | Nierówność | Na osi |
|---|---|---|
| (2, 5) | 2 < x < 5 | oba końce puste (○—○) |
| ⟨2, 5⟩ | 2 ≤ x ≤ 5 | oba końce zamalowane (●—●) |
| (2, 5⟩ | 2 < x ≤ 5 | lewy pusty, prawy zamalowany |
| (−∞, 3) | x < 3 | od minus nieskończoności do 3 |
Ile liczb całkowitych jest w przedziale?
- Wypisz liczby całkowite od lewego do prawego końca.
- Jeśli nawias jest okrągły, skreśl ten koniec.
- Policz, ile zostało.
Działania na przedziałach
Typowe błędy
- Mylenie nawiasów: ( ) – bez końców, ⟨ ⟩ – z końcami.
- Policzenie wspólnych elementów dwa razy w sumie zbiorów.
- Pomijanie zbioru pustego, gdy przedziały nie mają części wspólnej.
- Zapisywanie nieskończoności z nawiasem ostrym – ∞ nigdy nie należy do przedziału: (3, ∞).
Zadania do samodzielnego rozwiązania
- A = {1, 3, 5, 7}, B = {3, 4, 5}. Wyznacz A ∩ B i A ∪ B. ({3, 5} i {1, 3, 4, 5, 7})
- Ile liczb całkowitych należy do ⟨−3, 2)? (5)
- Wyznacz (−1, 5) ∩ ⟨3, 8). (⟨3, 5))
Przećwicz: zadania z rozwiązaniami
Zadanie 1. W klasie 28 uczniów: 16 gra w piłkę, 12 w siatkówkę, a 5 w obie gry. Ilu uczniów nie gra w żadną?
Pokaż rozwiązanie
Zadanie 2. Wyznacz A ∪ B oraz A ∩ B, gdy A = (−3, 2⟩, B = ⟨0, 7).
Pokaż rozwiązanie
Zadanie 3. Zapisz nierówność −2 ≤ x < 5 za pomocą przedziału i podaj, ile liczb całkowitych do niego należy.
Pokaż rozwiązanie
Zbiory liczbowe – krótka mapa
| Symbol | Nazwa | Przykłady |
|---|---|---|
| ℕ | liczby naturalne | 0, 1, 2, 3, … |
| ℤ | liczby całkowite | …, −2, −1, 0, 1, 2, … |
| ℚ | liczby wymierne (ułamki) | ½, −0,75, 4 |
| ℝ | liczby rzeczywiste | wszystkie powyższe i √2, π |
Każdy kolejny zbiór zawiera poprzedni: ℕ ⊂ ℤ ⊂ ℚ ⊂ ℝ. Gdy w zadaniu pada „liczby całkowite z przedziału…”, wybieramy tylko liczby z ℤ.
Dopełnienie zbioru
Jeśli mamy ustaloną przestrzeń (np. wszystkie liczby całkowite od 1 do 10) i zbiór A = {2, 4, 6, 8, 10}, to jego dopełnienie A′ składa się ze wszystkich pozostałych elementów: {1, 3, 5, 7, 9}. Zawsze zachodzi A ∪ A′ = cała przestrzeń oraz A ∩ A′ = ∅. Dopełnienie jest przydatne, gdy łatwiej policzyć „to, czego nie chcemy”, niż to, czego chcemy.
Komentarze