Wyrażenia typu 3x² + 2x − 5 spotykasz już w zadaniach o polach figur i w funkcjach kwadratowych. To przykłady wielomianów – sum wyrazów, w których niewiadoma x występuje w potęgach naturalnych (x, x², x³…), mnożona przez liczby zwane współczynnikami.
Budowa wielomianu
Jak ustalić stopień – dwa kroki
- Uporządkuj wielomian lub wypisz wszystkie potęgi x.
- Wybierz największy wykładnik (pod warunkiem, że współczynnik przy nim nie jest zerem).
Przykłady: 5x⁴ + x − 3 ma stopień 4; 2x + 9 – stopień 1; liczba 7 (czyli 7x⁰) ma stopień 0.
Obliczanie wartości wielomianu
W(2) znaczy: w miejsce x wstaw 2 i policz. Wstawiając liczby ujemne, zawsze używaj nawiasów!
Dodawanie i odejmowanie wielomianów
Łączymy wyrazy podobne – tak jak w redukcji wyrazów podobnych: x² z x², x z x, liczby z liczbami.
Uwaga na minus przed nawiasem: P(x) odejmujemy, więc zmieniamy znaki wszystkich jego wyrazów.
Kiedy dwa wielomiany są równe?
Sposób sprawdzania: podstawienie
Gdy upraszczasz wielomian albo dodajesz dwa, możesz sprawdzić wynik, podstawiając tę samą liczbę (np. x = 1) do wyrażenia wyjściowego i do wyniku. Dla W(1) + P(1) z przykładu 3: (3 + 2 − 4) + (1 − 5 + 6) = 1 + 2 = 3, a wynik 4 − 3 + 2 = 3 ✔.
Typowe błędy
- Mylenie stopnia z liczbą wyrazów (x⁵ + 1 ma 2 wyrazy, ale stopień 5).
- Łączenie x² z x (to nie są wyrazy podobne).
- Brak nawiasów przy podstawianiu liczby ujemnej: −1² to −1, ale (−1)² to 1.
- Pomijanie współczynnika 0 – brak wyrazu z x oznacza współczynnik 0.
Zadania do samodzielnego rozwiązania
- Podaj stopień W(x) = 6x⁵ − x² + 2. (5)
- Oblicz W(3) dla W(x) = x² − 2x + 1. (4)
- Dla jakiego m wielomiany 4x² + mx − 1 i 4x² − 3x − 1 są równe? (m = −3)
Przećwicz: zadania z rozwiązaniami
Zadanie 1. Oblicz P(−2) dla P(x) = x³ − 4x + 5.
Pokaż rozwiązanie
Zadanie 2. Dane: A(x) = 2x³ − x + 4 oraz B(x) = x³ + 3x² − 6. Wyznacz A(x) − B(x).
Pokaż rozwiązanie
Zadanie 3. Dla jakich a i b wielomiany W(x) = 2x² + (a + 1)x − 5 oraz V(x) = 2x² − 4x + (b − 2) są równe?
Pokaż rozwiązanie
Zadanie 4. Czy liczba 2 jest pierwiastkiem wielomianu W(x) = x³ − 3x² + x + 2?
Pokaż rozwiązanie
Wielomiany w życiu
Wielomiany opisują pole figur (x², 3x²), objętość brył (x³), zyski firmy i tory lotu pocisków. Gdy znasz stopień wielomianu, wiesz, ile „zakrętów” może mieć jego wykres i ile pierwiastków najwyżej ma równanie W(x) = 0 – tyle, ile wynosi stopień.
Wielomiany szczególne
Wielomian jednowyrazowy (jednomian) to np. 5x³. Wielomian stałego znaku to np. 7. Wielomian zerowy W(x) = 0 nie ma ustalonego stopnia. Funkcja liniowa ax + b to wielomian stopnia 1, kwadratowa – stopnia 2, więc wszystko, co umiesz o tych funkcjach, to szczególne przypadki. Dla wielomianów wyższych stopni tym ważniejsze jest sprawdzanie pierwiastków przez podstawienie liczb takich jak 1, −1, 2, −2.
Komentarze