Wielomiany: stopień, wartość, dodawanie i równość

Wielomian to suma wyrazów z potęgami x. Sprawdź, jak ustalić stopień, obliczyć wartość i dodać dwa wielomiany.

Matematyka na wypasieLiceum

Wyrażenia typu 3x² + 2x − 5 spotykasz już w zadaniach o polach figur i w funkcjach kwadratowych. To przykłady wielomianów – sum wyrazów, w których niewiadoma x występuje w potęgach naturalnych (x, x², x³…), mnożona przez liczby zwane współczynnikami.

Budowa wielomianu

Przykład: W(x) = 4x³ − 2x² + 7x − 1Współczynniki: 4, −2, 7 oraz wyraz wolny −1. Najwyższa potęga x to 3, więc stopień wielomianu W wynosi 3. Wyraz z najwyższą potęgą (4x³) to wyraz główny, a jego współczynnik (4) – współczynnik wiodący.

Jak ustalić stopień – dwa kroki

  1. Uporządkuj wielomian lub wypisz wszystkie potęgi x.
  2. Wybierz największy wykładnik (pod warunkiem, że współczynnik przy nim nie jest zerem).

Przykłady: 5x⁴ + x − 3 ma stopień 4; 2x + 9 – stopień 1; liczba 7 (czyli 7x⁰) ma stopień 0.

Obliczanie wartości wielomianu

W(2) znaczy: w miejsce x wstaw 2 i policz. Wstawiając liczby ujemne, zawsze używaj nawiasów!

Przykład 1W(x) = x³ + 2x² − 3x + 4. Obliczmy W(2): 2³ + 2 · 2² − 3 · 2 + 4 = 8 + 8 − 6 + 4 = 14.
Przykład 2 – liczba ujemnaTo samo W dla x = −1: (−1)³ + 2 · (−1)² − 3 · (−1) + 4 = −1 + 2 + 3 + 4 = 8.

Dodawanie i odejmowanie wielomianów

Łączymy wyrazy podobne – tak jak w redukcji wyrazów podobnych: x² z x², x z x, liczby z liczbami.

Przykład 3W(x) = 3x² + 2x − 4, P(x) = x² − 5x + 6. Suma: W + P = (3 + 1)x² + (2 − 5)x + (−4 + 6) = 4x² − 3x + 2. Różnica W − P = (3 − 1)x² + (2 + 5)x + (−4 − 6) = 2x² + 7x − 10.

Uwaga na minus przed nawiasem: P(x) odejmujemy, więc zmieniamy znaki wszystkich jego wyrazów.

Kiedy dwa wielomiany są równe?

Równość wielomianówDwa wielomiany są równe, gdy mają ten sam stopień i równe współczynniki przy odpowiednich potęgach. Wtedy dla każdego x dają ten sam wynik.
Przykład 4W(x) = 2x² + mx + 3 oraz P(x) = 2x² + 5x + 3. Aby W = P, współczynniki przy x muszą się zgadzać: m = 5.
Przykład 5 – dwa parametryW(x) = ax² + 4x + b oraz P(x) = 3x² + 4x − 7. Przyrównujemy: a = 3 oraz b = −7.

Sposób sprawdzania: podstawienie

Gdy upraszczasz wielomian albo dodajesz dwa, możesz sprawdzić wynik, podstawiając tę samą liczbę (np. x = 1) do wyrażenia wyjściowego i do wyniku. Dla W(1) + P(1) z przykładu 3: (3 + 2 − 4) + (1 − 5 + 6) = 1 + 2 = 3, a wynik 4 − 3 + 2 = 3 ✔.

Typowe błędy

  • Mylenie stopnia z liczbą wyrazów (x⁵ + 1 ma 2 wyrazy, ale stopień 5).
  • Łączenie x² z x (to nie są wyrazy podobne).
  • Brak nawiasów przy podstawianiu liczby ujemnej: −1² to −1, ale (−1)² to 1.
  • Pomijanie współczynnika 0 – brak wyrazu z x oznacza współczynnik 0.

Zadania do samodzielnego rozwiązania

  1. Podaj stopień W(x) = 6x⁵ − x² + 2. (5)
  2. Oblicz W(3) dla W(x) = x² − 2x + 1. (4)
  3. Dla jakiego m wielomiany 4x² + mx − 1 i 4x² − 3x − 1 są równe? (m = −3)

Przećwicz: zadania z rozwiązaniami

Zadanie 1. Oblicz P(−2) dla P(x) = x³ − 4x + 5.

Pokaż rozwiązanie
(−2)³ = −8. −4 · (−2) = +8. P(−2) = −8 + 8 + 5 = 5.

Zadanie 2. Dane: A(x) = 2x³ − x + 4 oraz B(x) = x³ + 3x² − 6. Wyznacz A(x) − B(x).

Pokaż rozwiązanie
Znaki w B zmieniamy: A − B = 2x³ − x + 4 − x³ − 3x² + 6. Zbieramy: x³ (2 − 1 = 1), x² (−3), x (−1), liczby (4 + 6 = 10). Wynik: x³ − 3x² − x + 10.

Zadanie 3. Dla jakich a i b wielomiany W(x) = 2x² + (a + 1)x − 5 oraz V(x) = 2x² − 4x + (b − 2) są równe?

Pokaż rozwiązanie
Przy x: a + 1 = −4, więc a = −5. Wyrazy wolne: −5 = b − 2, więc b = −3. a = −5, b = −3.

Zadanie 4. Czy liczba 2 jest pierwiastkiem wielomianu W(x) = x³ − 3x² + x + 2?

Pokaż rozwiązanie
W(2) = 8 − 12 + 2 + 2 = 0. Tak! Pierwiastek wielomianu to liczba, dla której wartość wynosi 0. Odpowiedź: tak. Wtedy wielomian dzieli się przez (x − 2) bez reszty.

Wielomiany w życiu

Wielomiany opisują pole figur (x², 3x²), objętość brył (x³), zyski firmy i tory lotu pocisków. Gdy znasz stopień wielomianu, wiesz, ile „zakrętów” może mieć jego wykres i ile pierwiastków najwyżej ma równanie W(x) = 0 – tyle, ile wynosi stopień.

Wielomiany szczególne

Wielomian jednowyrazowy (jednomian) to np. 5x³. Wielomian stałego znaku to np. 7. Wielomian zerowy W(x) = 0 nie ma ustalonego stopnia. Funkcja liniowa ax + b to wielomian stopnia 1, kwadratowa – stopnia 2, więc wszystko, co umiesz o tych funkcjach, to szczególne przypadki. Dla wielomianów wyższych stopni tym ważniejsze jest sprawdzanie pierwiastków przez podstawienie liczb takich jak 1, −1, 2, −2.

Sprawdź się!

Zagraj w temacie

Komentarze

Dodaj komentarz

Komentarz pojawi się po zatwierdzeniu. Adres e-mail nie będzie widoczny. Nie podawaj danych osobowych dziecka.